“Risk” meydana gelebilecek zararlı bir olayın sonuçları ve oluşma olasılığının bileşkesidir. “Risk Yönetimi” ise en geniş anlamı ile riskin denetimi ve yönetimi anlamına gelir. “Kriz” , ivedi tepki gösterilmesini gerektiren; risk yönetimi, kriz öngörme ve önleme mekanizmalarının yetersiz kaldığı gerilim yaratan bir durumdur. “Kriz yönetimi” de önlenemeyen krizin denetim altına alınabilmesi için yönetimidir.
Kışın sıcaklığın 7 °C’nin altında geçtiği yerlerde dolaşan araçlara ve özellikle (ambulans, itfaiye, belediye, polis, okul servisi, taksi gibi) görev araçlarına kar yağmadan, yollar buz tutmadan, henüz kışın başında iken kış lastiği takılması ve araçta “kış donanımı”nın (Kar zinciri, takoz, don önleyici sıvı vs.) bulundurulması “risk yönetimi” iken, en son çare olan “kar zinciri” nin takılması ise “kriz yönetimi” dir.
İstanbul’un “Kriz Yönetim Merkezi” durumundaki “Afet Koordinasyon Merkezi” nin (AKOM) kar yağdıktan sonra yaz lastiği olan araçlara kar zinciri takılmasını istemesi “kriz yönetimi” gereği doğrudur. Ancak İstanbul’daki görev araçlarının ve özellikle köprüleri kullanacak tüm araçların bu kriz oluşmadan “risk yönetimi” gereği kış lastiği takmalarının desteklenmesi en doğrusudur. İstanbul Valiliği’nin 7 Şubat 2005 tarihli “Zincirli veya kar lastiği olmayan araçların trafikte seyirlerine izin verilmeyeceği” açıklaması bu doğrultuda alınmış olumlu bir karardır.
3) BİR LASTİĞİN KIŞ LASTİĞİ OLDUĞU NASIL ANLAŞILIR?
Kış lastiği ile ilgili uluslararası ASTM şartlarını sağlayan lastikler
sembolü kullanabilirler. “Bu sembolü taşıyan lastikler kış
lastiğidir” diyebiliriz.ASTM standartlarına göre bir lastiğin “kış lastiği” olabilmesi için belirli test şartlarını yerine getirmesi gerekmektedir. Buna göre aday lastikle kış şartlarını temsil eden kaygan bir yolda yapılan ABS’li tam fren sonundaki fren ivmesinin , “referans lastiğin” fren ivmesinden en az % 7 daha fazla olması gerekmektedir.
“Dört Mevsim Lastiği “ (M+S) ‘nin ancak
sembolü taşıyorsa kış
lastiği olarak değerlendirilebileceği, öte yandan M+S lastiklerinin yazın
iyi bir yaz lastiği, kışın da iyi bir kış lastiği görevini göremeyeceği
mutlaka bilinmelidir.4) KIŞ LASTİĞİ İLE KIŞIN DAHA KISA FREN MESAFESİ:
50 km/s hızda ve kar üzerinde yapılan fren testlerinde durma mesafesi;
kış lastikleri ile 35 m
yaz lastikleri ile 43 m ölçülmüştür.
30 km/s hızda ve buz üzerinde yapılan fren testlerinde durma mesafesi;
kış lastikleri ile 57 m
yaz lastikleri ile 68 m ölçülmüştür.
5) 4x4 ARAÇLAR DA KIŞ LASTİĞİ TAKMALI:
Kış lastikleriyle donatılmış önden çekişli bir aracın, yaz lastikleriyle donatılmış dört tekerden çekişli (4x4) bir araca göre daha güvenli olduğunu herhalde pek azımız biliyordur. Bunun çok basit bir nedeni vardır:
Fren sırasında tüm araçlar dört tekerlekten fren yapmaktadır, yani araçlar eşittir. Yaz lastikleri ile donatılmış önden çekiş veya arkadan itişli bir araç kalkış yapamadığı için yardımsız hareket edememekte, hareket etse bile fren sırasında araç duramamaktadır.
Yaz lastikleriyle donatılmış dört tekerden çekişli (4x4) bir araç ise rahatlıkla kalkış yapabilmekte, fakat fren sırasında durma mesafesi aşırı uzamaktadır. Yani “gittiği gibi durmamaktadır”.
Öte yandan kış lastikleriyle donatılmış önden çekişli veya arkadan itişli bir araç daha kısa mesafede durabilmektedir. Yani “gittiğinden daha iyi durmaktadır “.
Avusturya Otomobil Kurumu ÖAMTC’nin 80 km/s ve kar üzerinde 4x4 bir araçla yaptığı fren testleri sonunda durma mesafeleri;
kış lastiği ile 67m ,
dört mevsim lastiği ile 82m ve
yaz lastiği ile 108m ölçülmüştür.
6) KIŞ LASTİĞİ DÖRT TEKERLEĞE TAKILMALI:
Kış lastiği ülkemizde kışın soğuk geçtiği illerimizde özellikle taksi ve otobüs gibi araçlarda kullanılmaktadır. Ancak yetersiz bilgi veya ekonomik gerekçelerle bu lastikler sadece çekişin olduğu dingilin lastiklerinde kullanılmaktadır. Yani araç arkadan itişli ise kış lastikleri sadece arka tekerleklere, araç önden çekişli ise de sadece ön tekerleklere takılmaktadır. Tek dingilde kış lastiği takılması kuru ve kaygan yollarda riskler taşımaktadır. Önde ve arkada farklı özelliklerde lastiklerin kullanılması aracın kuru ve kaygan yollardaki çekiş ve fren dengelerini bozmaktadır:
Önde yaz lastiği, arkada kış lastiklerinin takılı olduğu arkadan itişli bir araç kuru yolda arkadan kayma eğilimi gösterirken, kaygan yolda ise önden kaymakta ve direksiyon hakimiyetini kaybetmektedir.
Önde kış lastiği, arkada yaz lastiklerinin takılı olduğu önden çekişli bir araç kuru yolda önden kayma eğilimi gösterirken, kaygan yolda da arkadan kaymakta ve araç savrulmaktadır.
Yaz lastikli bir araçta tek dingilde zincir takılması da karlı yollarda yukarıdaki riskleri taşımaktadır. Örneğin önden çekişli ve yaz lastikleri takılı bir taşıtın ön tekerleklerine zincir takıldığında yokuş aşağı inişlerde frene basıldığında (araç ABS’li bile olsa) arka tekerlekler kilitlenebilmekte ve araç arkadan savrulmaktadır. Bu aracın kış lastiklerinin olması bu riski azaltmaktadır.
7) LASTİKLER İÇİN 4 X 4 X 4 KURALI:
4 X 4 X 4:
Dört lastiğin dördü de aynı marka / model ve aşınma oranında olmalıdır.
4 X 4 X 4:
Dört lastiğin dördü de 4 yıldan yaşlı olmamalıdır.
4 X 4 X 4:
Dört lastiğin profil derinliği 4 mm den az olmamalıdır.